Robotica in de zorg- wat is er al?

by claudia on September 25, 2010

In discussies over robotica in de zorg komen snel emoties los. Auto’s laten maken door machines – prima. Maar van oma blijven ze af.  Wat is er feitelijk aan de orde, als het gaat om robotica in de zorg? Over vraagsturing en technologiepush, demografische ontwikkelingen, slimme machines die onze autonomie vergroten en semantiek.

De langdurige zorg voor ouderen en bijvoorbeeld zieke kinderen is bij uitstek een mensensector – zo denken we. In ziekenhuizen vinden we robotica al wel normaal, maar in een verpleeghuis verwachten en willen we een aardig, behulpzaam mens – gewoonlijk een vrouw.  Ook over dertig jaar, als we vele handen tekort komen doordat er relatief zoveel ouderen zijn. Sommigen zien in robotica een oplossing. Velen gruwelen bij de gedachte dat hun moeder over vijftien jaar misschien niet door een aardige hulp wordt verschoond maar door een robot. Toch zijn er al enkele voorbeelden van robotica in de zorg, die goed lijken te werken.

My Spoon (www.secom.co.jp)

Eetrobotica
Stefano Stramiglioli, hoogleraar Advanced Robotics aan de Universiteit Twente: ’Feitelijk is er nog helemaal niet zo veel robotica in de zorg, hoor. Mensen met problemen in hun motoriek worden nu al geholpen door  bijvoorbeeld een eetrobot. Een voorbeeld is het in Japan ontwikkelde My Spoon. Hierdoor kunnen ze weer zelfstandig eten.  Het Nederlandse bedrijf Assistive Innovations ontwikkelde een variant hierop: de Mealtime Partner.’ Ook zijn er andere varianten van deze robots ontwikkeld. Vaak komen deze neer op een vervanging van de armen. Deze armrobots maken functies van de armen weer mogelijk, zoals het bedienen van een joystick of andere apparaten. Stramiglioli: ‘Veel robotica in de zorg bevindt zich echter nog in de onderzoekssfeer, zoals mensen uit bed halen. Maar de potentie is groot.’

Paro (www.parorobots.com)

Paro: een robot als babyzeehondje
Jeroen Arendsen, die zich bij TNO bezighoudt met sociale robotica, noemt de Paro, een in Japan ontwikkeld robotzeehondje, het meest indrukwekkende actuele voorbeeld. Dit zeehondje wordt ook in Nederland al enkele jaren gebruikt in verpleeg- en verzorgingshuizen. ‘Het is ogenschijnlijk een vrij simpel robotje, dat eruitziet als een zeehond met een hoog knuffelgehalte. Via sensoren reageert dit zeehondje op aanrakingen en geluiden door z’n staart en hoofd te bewegen, te knipperen met z’n ogen en aandoenlijk te piepen. Het kan tevens stemmen herkennen.’

Minder zorg door zeehondje
Arendsen: ‘De Paro is een heel geslaagd antwoord op een aantal functionele eisen die aan het apparaat werden gesteld. Het moest bij ouderen met Alzheimer en dementie de stemming verbeteren en hen indien nodig activeren, en stress en depressie verminderen. Dat doet het ook. Mensen reageren er vertederd op, alsof het een huisdier is. Daarnaast is bijzonder dat je de mechanische onderdelen van de Paro niet hoort bewegen: je hoort alleen bedoelde geluiden. En ook niet onbelangrijk: hij gaat tien jaar mee met weinig kans op defecten en hij is goed schoon te houden. De Paro werkt zo goed, dat ook de Denen het massaal gaan gebruiken.’ Hebben gebruikers dan minder zorg nodig? ‘Ja, indirect wel. Doordat de Paro hun leven wat ontspannener, prettiger en vrolijker maakt, blijken veel gebruikers minder zorg nodig te hebben. Bovendien zorgt de verbeterde sfeer ook voor minder stress bij de verpleegsters.’

Paro (www.parorobots.com)

Japanse robotica
Is het toeval dat de Paro een Japanse uitvinding is? Arendsen vermoedt van niet. ‘Japanners zijn erg op hun autonomie gesteld. Mensen kopen de Paro daar liever zelf voor hun vader of moeder, in plaats van externe zorg in de huren. Japanners beseffen heel goed dat zij de zorg voor ouderen in de toekomst bij lange na niet aankunnen. Er zijn simpelweg veel te weinig mensen die dat kunnen doen. Hun antwoord is fors investeren in robotica.’ In Japan lijken robotontwerpers exclusiever van de behoeften uit te gaan: waar is dit apparaat voor bedoeld en wat zijn de eisen die daar uit voortvloeien? Daar wordt vervolgens een mooi ontwerp voor gemaakt, zoals bijvoorbeeld de Paro.

Nao (www.aldebaran-robotics.com)

Europese robotica
De verlegenheid die in Europa merkbaar is rondom robotica in de zorg, speelt in Japan veel minder. Europa investeert minder, maar gaat er ook anders mee om. Arendsen: ‘Hier maken we het vaak zo ingewikkeld. De robot moet alles kunnen, en liefst nog meer. Robots uit Europa, zoals bijvoorbeeld de Nao of de iCat, lijken vooral ontworpen op bepaalde functionele mogelijkheden. Bijvoorbeeld lopen, armen bewegen, gezichtsuitdrukkingen tonen, etcetera. Vervolgens is het idee dat zo’n robot op allerlei manieren kan worden ingezet voor allerlei doeleinden. Het zijn meer robotplatforms (die je nog moet programmeren) dan kant-en-klare robots, ontworpen met een bepaald doel voor ogen. Dan is maar de vraag of ze aan specifieke eisen die voor de toepassing in de zorg belangrijk zijn, zoals levensduur en hygiëne, voldoen.’

De term robotica
Heeft de verlegenheid rond robotica in de zorg niet iets te maken met de term ‘robot’? De term robot stamt volgens Arendsen uit de literatuur en niet uit de wetenschap en er is dan ook eigenlijk geen goede technische definitie van te geven. ‘Het woord robot wordt voornamelijk gebruikt voor machines die iets doen dat normaliter een mens (of ander levend wezen) doet. Vandaar ook dat robots zo tot de verbeelding spreken. We stellen ons bij een robot immers een mensachtig wezen bij voor, dat niet menselijk is, maar een machine.’

Robot of slim apparaat?
Echter: zouden er veel mensen bezwaren hebben tegen een slim apparaat dat een geamputeerde arm vervangt? Of tegen een slim apparaat dat je op het moment dat jij het wilt, helpt met verschonen, zonder dat je daar een ander mens mee in verlegenheid brengt? Een slim apparaat, met andere woorden, dat jouw autonomie en zelfstandigheid vergroot? Gert Jan Gelderblom, als onderzoeker in zorgrobotica werkzaam bij Hogeschool Zuyd, erkent het belang van semantiek wel. ‘Misschien moeten we het woord robot helemaal niet gebruiken, maar het hebben over slimme apparaten die ons helpen, precies op het moment dat wij dat willen’.

Dit artikel schreef ik in opdracht van de Kennisalliantie voor zorgrobotica.nl.

Previous post:

Next post: