Zorgrobotica in de toekomst

by claudia on October 5, 2010

Zullen wij als we oud zijn warme persoonlijke aandacht moeten missen en het met levenloze machines moeten doen? Gaan we naar een intensieve menshouderij, of valt het best mee? Momenteel wordt volop nagedacht en gewerkt aan zorgrobotica voor de toekomst. Omdat we simpelweg geen mensen genoeg zullen hebben om ons allemaal de zorg te bieden die we nodig hebben.

Ouderen

Over een jaar of tien heeft de zorgbehoevende oudere een robot naast zich die haar in de gaten houdt. De robot is er altijd voor haar, vertelt af en toe een mopje,  speelt spelletjes met haar en herinnert haar eraan dat zij tijdig haar medicijnen neemt. Als zij zich niet lekker voelt belt de robot het ziekenhuis, waarop haar ogen worden overgenomen door de ogen van een arts. ‘Dit is geen toekomstfantasie, het kan nu al,’ zegt Stefano Stramiglioli, hoogleraar Advanced Robotics aan de Universiteit Twente, ‘alleen brengen we het nog niet in de praktijk. Ik ben ervan overtuigd dat we naar een situatie gaan waarin artsen in ziekenhuizen via dergelijke vormen van telemonitoring veel meer mensen in de gaten houden dan ze nu kunnen.’

Met een robot naar de wc
In Japan experimenteren onderzoekers momenteel met robots die mensen naar de wc helpen, helpen verschonen en wassen, zegt Jeroen Arendsen, onderzoeker mens-machine interactie bij TNO.  Japanners ervaren soms schaamte als ze andere mensen nodig hebben bij persoonlijke hygiëne. Als een apparaat hen helpt, ervaren zij dat als een verbetering, als een toename van hun autonomie , hun privacy en hun gevoel van eigenwaarde. De vraag is of het in Europa zo anders is. Is daar hulp bij nodig hebben van iemand – die dat waarschijnlijk niet graag doet – voor ons prettig?

 

‘Love and sex with robots’, David Levy

Robot als seksueel dienstverlener
Arendsen benadrukt dat hier het mes aan twee kanten snijdt. ‘Als robots taken uit handen nemen die verzorgsters ook niet zo prettig vinden, zal dat ook hobbels om in de zorg te gaan werken weg kunnen nemen.’ Maar hij noemt ook een andere taak, die een robot zou kunnen gaan vervullen. ‘Denk je eens een man in die regelmatig sterke behoefte voelt bevredigd te worden, het niet zelf kan, en dat die elke keer een verzoek in moet dienen voor seksuele hulpverlening. Het zou voor hem een enorm verschil maken als hij ook hier zijn autonomie terug krijgt.’

Robot mist nodige subtiliteit en tact
Jan Vorstenbosch, als ethicus en onderzoeker werkzaam aan het Ethiek Instituut van de Universiteit Utrecht, ziet robots die mensen helpen wassen nog niet zo gauw werkelijkheid worden. ‘Hier wordt veel te licht en optimistisch over gedacht. Een robot ontwikkelen die voor ons de vaat met sop en water doet, is vrijwel onmogelijk gebleken. Ga maar na hoeveel ‘tact’, Fingerspitzengefühl, er nodig is om een glas niet te breken. Datzelfde gaat op voor het wassen van mensen. De voortdurende interactie en communicatie tussen mensen bij het wassen zal heel lastig te simuleren zijn in een robot.’

Robot helpt socialer functioneren
Naast functionele taken die met gêne zijn omringd ziet Arendsen op een heel ander terrein grote mogelijkheden voor robotica. Er is onderzoek gaande naar hoe kinderen met autisme geholpen kunnen worden door robots om vroegtijdig adequater op sociale prikkels te reageren. ‘Autisme is waarschijnlijk een neurologische aandoening waardoor mensen problemen hebben bij het verwerken van prikkels. Een autist heeft er moeite mee uit de veelheid aan prikkels de juiste te filteren en te duiden, bijvoorbeeld sociale prikkels van andere mensen in relatie tot zichzelf. Het lijkt er tevens op dat autistische mensen een bepaalde ‘klik’ hebben met technische oplossingen. Daar kun je dus handig gebruik van maken.‘

 

Keepon

Keepon
Arendsen: ‘Er is al onderzoek gedaan naar het modelleren van bepaalde sociale vaardigheden, bijvoorbeeld een begroeting of het aangaan en beeindigen van een gesprek. Zoiets kunnen bepaalde autistische kinderen dan bijvoorbeeld met een robot oefenen.’ Een eenvoudig maar goed werkend voorbeeld is Keepon. Het kleine gele robotje fungeert al sinds 2003 als onderzoeksmiddel en trainingsspeelgoed voor kinderen met problemen op het gebied van sociale interactie.

Beren op de weg
So far, so good.  De zorgrobotica van de toekomst lijkt tot weinig fundamentele bezwaren te leiden. Of toch wel? Stramiglioliziet ze niet. Hij haalt het voorbeeld aan van het elektronisch zorgdossier. ‘Dat is iets dat al jaren goed kan werken, maar enorm wordt vertraagd doordat Nederlanders geneigd zijn allerlei beren op de weg te zien. Ik pleit niet voor het wegwuiven van bezwaren, ik pleit wel voor een positieve houding en het afwegen van de voordelen tegen de nadelen.’

Aansprakelijkheid
Op veel terreinen ziet Vorstenbosch ook geen fundamentele bezwaren tegen zorgrobotica. Hij vindt wel dat we ook een maatschappelijk debat moeten voeren over de verdeling van arbeid en zorg. ‘De vraag naar wat voor samenleving we willen verschuift ten onrechte naar de achtergrond, als we zonder verdere discussie inzette op een technologische kaart. Een robot die voor je demente moeder zorgt, blijft toch hooguit een ‘second best’, vergeleken bij een mens die zorgt voor een mens.’

Zowel Vorstenbosch als Arendsen  werpen een interessante vraag over verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid op. Arendsen: ‘We zien dit al bij militaire en medische operaties, bijvoorbeeld een galblaasverwijdering, waar robots worden ingezet. Als er iets mis gaat, mede vanwege de robot, wie is er dan verantwoordelijk? Degene die de operatie leidde, degene die besloot tot inzet van de robot, degene die de robot ontwierp of produceerde, de robot zelf? De schuldvraag verwatert hier en dat is lastig voor mensen. Die willen gerechtigheid en rechtspraak. ‘

Dit artikel schreef ik in opdracht van de Kennisalliantie voor zorgrobotica.nl

Previous post:

Next post: